Lespakket 4 - Bestanden bewerken en handige terminal-tips

🎯
  • Je gebruikt de nano editor om tekstbestanden aan te maken en te bewerken vanuit de command line.
  • Je past controletoetsen (zoals TAB, CTRL-c, CTRL-u) toe om efficiënter en sneller te werken in de terminal.
  • Je wijzigt op een veilige manier je paswoord met het passwd commando.
  • Je meldt jezelf af via de CLI met het logout commando.
  • Je kan het systeem correct afsluiten en herstarten met het shutdown commando.
📖
  • Zie cursus pag 16-17 (Hoofdstuk 4)
  • Zie cursus pag 22-24 (Hoofdstuk 6)

In dit hoofdstuk leer je hoe je tekstbestanden bewerkt direct vanuit de command-line met de gebruiksvriendelijke editor nano. Daarnaast bekijken we enkele onmisbare tips en sneltoetsen (shortcuts) die je leven in de terminal een stuk makkelijker en sneller maken. Tot slot leer je hoe je je paswoord wijzigt en het systeem veilig afsluit of herstart.

De resolutie van je scherm aanpassen (GUI)

Meer overzicht in je virtuele machine: Als je scherm in Bodhi Linux te klein is (standaard 800x600), kun je dit eenvoudig groter maken. Omdat we in dit lespakket veel met de terminal werken, is wat extra ruimte mooi meegenomen.

  1. Ga in het startmenu naar Toepassingen (Applications) ➡️ Voorkeuren (Preferences) ➡️ ARandR.
  2. Klik in de menubalk op Uitvoer.
  3. Selecteer de gewenste resolutie uit de lijst.
  4. Klik op de knop Toepassen (Apply).
  5. Druk op CTRL+S om de instelling op te slaan voor de volgende keer.

Deel 1: Tekstbestanden bewerken met nano (H4)

Onder Linux worden heel wat configuratiegegevens opgeslagen in gewone tekstbestanden. Om deze in de CLI aan te passen, gebruiken we de teksteditor nano. Het is een snel en gebruiksvriendelijk programma vergeleken met oudere editors zoals vi of vim.

Belangrijke commando's en toetsen in nano:

  • nano bestandsnaam: Opent het bestand om te bewerken. Als het niet bestaat, wordt het klaargezet om aan te maken.
  • CTRL-x: Sluit de editor af. Er zal gevraagd worden of je de wijzigingen wilt opslaan (typ Y of J voor Ja, en druk op Enter om de bestandsnaam te bevestigen).
  • CTRL-w: Zoeken naar een woord of tekst in het bestand (Where is...).

Doe-opdracht 4.1: Een tekstbestand maken en bewerken

  1. Open de terminal (Terminology) en maak een nieuwe map genaamd nano-editor (mkdir nano-editor).
  2. Navigeer naar deze map (cd nano-editor).
  3. Voer het commando nano mijntekst uit.
  4. Typ enkele regels willekeurige tekst.
  5. Druk op CTRL-x, bevestig met Y en druk op Enter om op te slaan.
  6. Opdrachtenblad: Probeer met de pijltjestoetsen of de zoekfunctie in nano iets te vinden en te wijzigen. Neem een screenshot.

Deel 2: Controletoetsen voor de terminal (H6.1)

Wanneer je veel in de command line (bash shell) werkt, zijn er toetsencombinaties die je veel tijd en typwerk besparen.

Handige combinaties:

  • TAB (Autocomplete): Vult namen van bestanden en mappen automatisch aan. Als er meerdere mogelijkheden zijn, druk je nogmaals op TAB om een lijst te zien.
  • CTRL-c: Breekt een lopend commando of proces onmiddellijk af.
  • CTRL-u: Wist de volledige regel die je aan het typen bent (Undo).
  • CTRL-h: Wist één teken (werkt hetzelfde als Backspace of Delete).

Doe-opdracht 4.2: Autocomplete en commando's afbreken

  1. Typ het commando sleep 300 in de terminal. Het lijkt alsof de terminal nu 300 seconden "vastloopt".
  2. Druk op CTRL-c om het wachten direct af te breken.
  3. Maak een nieuw bestand aan met touch newfile.
  4. Typ nu cat new en druk op TAB.
  5. Opdrachtenblad: Wat gebeurt er als je nog een bestand newdocument aanmaakt en dan opnieuw cat new typt gevolgd door de TAB-toets?

Deel 3: Paswoord wijzigen en Afmelden (H6.2 & 6.3)

Een goede beveiliging is de basis van systeembeheer. Als je bij de installatie een zwak paswoord (zoals user) hebt gekozen, is het tijd om dit te wijzigen.

Belangrijke commando's:

  • passwd: Laat je toe om het paswoord van de huidige gebruiker te wijzigen. Je moet eerst het oude paswoord intypen en daarna twee keer het nieuwe. (Let op: je ziet geen sterretjes tijdens het typen!)
  • logout: Sluit je CLI-sessie af en meldt je af van het systeem (als je in een pure tekstomgeving werkt).

Doe-opdracht 4.3: Beveiliging updaten

  1. Typ passwd en druk op Enter.
  2. Wijzig je paswoord naar iets dat je goed kan onthouden, zowel in AZERTY als QWERTY!
  3. Opdrachtenblad: Geef kort aan wat het gevaar is als je het paswoord van de root of je eigen beheerder-account vergeet in Linux.

Deel 4: Het systeem stoppen en herstarten (H6.4)

Vanuit de CLI kan je het systeem veilig uitschakelen of herstarten. Als je dit niet correct doet, kan je bestanden beschadigen. We gebruiken hiervoor het shutdown commando.

Varianten van shutdown:

  • shutdown -r now: Herstart het systeem onmiddellijk (Restart).
  • shutdown -h now: Stopt het systeem onmiddellijk (Halt/Poweroff).
  • Korte alternatieven: Je mag ook de commando's reboot of poweroff gebruiken.

Doe-opdracht 4.4: De server herstarten

  1. Zorg dat je al je werk hebt opgeslagen.
  2. Voer het commando uit om het systeem onmiddellijk te herstarten.
  3. Opdrachtenblad: Vul de reflectievraag in over de opties van het shutdown commando.
🧠
  • Tekstbestanden bewerken en opslaan in de terminal met de nano editor.
  • Sneller werken in de command line dankzij Autocomplete (TAB) en het wissen/afbreken van commando's via CTRL-c en CTRL-u.
  • Je persoonlijke beveiliging verbeteren door je wachtwoord te wijzigen met passwd.
  • Je afmelden met logout.
  • Het Linux-systeem veilig afsluiten en herstarten met shutdown -h now, shutdown -r now, reboot of poweroff.